Hamd, kuluna Kitap'ı indiren ve onda hiçbir eğrilik ve çelişki kılmayan Allah'a aittir.

O Kitap'ı dosdoğru kıldı ki Kendi katından gelecek şiddetli bir azapla inkârcıları uyarsın; sâlih amel işleyen müminlere de kendileri için güzel bir mükâfat olduğunu müjdelesin.

Onlar o mükâfat yurdunda ebedi olarak kalıcıdırlar.

Ve: 'Allah çocuk edindi' diyenleri de uyarsın.

Bu hususta ne kendilerinin bir ilmi vardır ne de atalarının! Ağızlarından çıkan söz ne kadar da büyüktür! Onlar yalandan başka bir şey söylemiyorlar.

Şimdi onlar bu söze inanmazlarsa, arkalarından üzülerek neredeyse kendini harap edeceksin!

Şüphesiz biz yeryüzündeki şeyleri, insanların hangisinin daha güzel amel işleyeceğini deneyip sınamak için bir süs kıldık.

Ve şüphesiz biz, yeryüzünde olan her şeyi günü gelince kupkuru, çıplak bir toprağa çevireceğiz.

Yoksa sen mağara ve kitâbe halkını ayetlerimiz arasında şaşılacak bir ibret mi sandın?

Hani o yiğit gençler mağaraya sığınmış ve: 'Rabbimiz! Bize katından bir rahmet ver ve işimizde bize bir kurtuluş ve muvaffakiyet hazırla!' demişlerdi.

Bunun üzerine biz de o mağarada nice yıllar boyunca onların kulaklarını dış dünyaya kapattık.

Sonra iki gruptan hangisinin kaldıkları süreyi daha iyi hesap ettiğini belirtmek için onları tekrar uyandırdık.

Biz sana onların kıssasını dosdoğru bir gerçek olarak anlatıyoruz: Şüphesiz onlar, Rablerine iman etmiş yiğit gençlerdi; biz de onların hidayetlerini artırdık.

Kralın karşısına çıkıp dikildikleri zaman onların kalplerini pekiştirmiştik; şöyle demişlerdi: 'Bizim Rabbimiz, göklerin ve yerin Rabbidir! O'ndan başka hiçbir ilaha asla yalvarmayız; yoksa andolsun çok saçma ve aşırı bir söz söylemiş oluruz!'

'Şu bizim kavmimiz, O'ndan başka ilahlar edindiler. Bari o ilahlar hakkında açık bir delil getirselerdi ya! Allah'a karşı yalan uydurandan daha zalim kim olabilir?'

'Mademki onlardan ve Allah'tan başka taptıklarından ayrıldınız, öyleyse mağaraya sığının ki Rabbiniz size rahmetini yaysın ve işinizi kolaylaştırıp faydalı kılsın.'

Güneş doğduğu zaman mağaralarının sağ tarafından meyledip geçtiğini, battığı zaman da sol taraftan onları teğet geçtiğini görürdün; onlar ise mağaranın geniş bir boşluğundaydılar. İşte bu, Allah'ın ayetlerindendir. Allah kime hidayet verirse doğru yolu bulan odur; kimi de saptırırsa artık onun için doğru yolu gösterecek bir dost bulamazsın.

Uykuda oldukları halde sen onları uyanık sanırdın. Biz onları sağa ve sola çeviriyorduk; köpekleri de mağaranın girişinde iki kolunu uzatıp yatmıştı. Eğer onları görseydin mutlaka arkana bakmadan kaçardın ve için korkuyla dolardı.

Böylece aralarında birbirlerine sorsunlar diye onları uyandırdık. İçlerinden biri: 'Ne kadar kaldınız?' dedi. 'Bir gün yahut günün bir kısmı kadar kaldık' dediler. Sonunda: 'Ne kadar kaldığınızı Rabbiniz daha iyi bilir; şimdi birinizi şu gümüş paranızla şehre gönderin de baksın, yiyeceklerin hangisi daha temiz ve helal ise ondan size bir rızık getirsin; fakat çok dikkatli davransın ve sakın sizi hiç kimseye sezdirmesin!' dediler.

'Çünkü onlar sizi ele geçirirlerse ya sizi taşlayarak öldürürler yahut kendi dinlerine döndürürler; o takdirde ebediyen kurtuluşa eremezsiniz.'

Böylece insanları onların durumundan haberdar ettik ki Allah'ın vaadinin hak olduğunu ve Kıyamet Saati hakkında hiçbir şüphe bulunmadığını bilsinler. O sırada şehir halkı kendi aralarında onların durumunu tartışıyor ve: 'Onların üzerine bir anıt bina yapın; Rableri onları en iyi bilendir' diyorlardı. Görüşleri galip gelenler ise: 'Mutlaka onların yanı başına bir mescit yapacağız!' dediler.

Bilinmeyene taş atarcasına: 'Onlar üç kişidir, dördüncüleri köpekleridir' diyecekler; 'Beş kişidir, altıncıları köpekleridir' diyecekler; 'Yedi kişidir, sekizincileri köpekleridir' diyecekler. De ki: 'Onların sayısını Rabbim çok daha iyi bilir; onları pek az kimseden başkası bilmez.' Artık onlar hakkında yüzeysel bir tartışma dışında derin münakaşaya girme ve onlar hakkında kimseden bir bilgi de isteme!

Hiçbir şey hakkında: 'Ben bunu yarın kesinlikle yapacağım' deme!

Ancak 'Allah dilerse' diyerek söyle! Unuttuğun zaman Rabbini an ve: 'Umulur ki Rabbim beni bundan daha doğru bir olgunluğa eriştirir' de.

Onlar mağaralarında üç yüz yıl kaldılar ve dokuz yıl da ilave ettiler.

De ki: 'Ne kadar kaldıklarını Allah çok daha iyi bilir. Göklerin ve yerin gaybı O'na aittir. O ne güzel görür, ne güzel işitir! Onların O'ndan başka hiçbir dostu ve koruyucusu yoktur ve O, hükmüne hiç kimseyi ortak etmez.'

Rabbinin Kitabı'ndan sana vahyolunanı oku! O'nun kelimelerini değiştirebilecek hiçbir güç yoktur ve O'ndan başka sığınacak bir merci de asla bulamazsın.

Sabah akşam Rablerinin rızasını dileyerek O'na dua edenlerle birlikte sen de sabret! Dünya hayatının süsünü arzulayarak gözlerini onlardan ayırma! Kalbini zikrimizden gafil kıldığımız, bencil arzularına uyan ve işi hep taşkınlık olan kimseye sakın itaat etme!

Ve de ki: 'Hak, Rabbinizdendir; artık dileyen inansın, dileyen inkâr etsin!' Şüphesiz biz o zalimler için duvarları kendilerini çepeçevre kuşatmış bir ateş hazırladık. Feryat edip su istediklerinde, yüzleri kavuran erimiş maden gibi bir su verilir; o ne kötü bir içecektir ve ne fena bir sığınaktır!

İman edip salih ameller işleyenlere gelince; şüphesiz biz, güzel amel işleyenlerin mükâfatını asla zayi etmeyiz.

İşte onlar için altından ırmaklar akan Adn cennetleri vardır; orada altın bileziklerle süslenirler, ince ve kalın ipekten yeşil elbiseler giyerler ve tahtlar üzerinde kurulup otururlar. Ne güzel bir mükâfat ve ne güzel bir dinlenme yeridir!

Onlara şu iki adamı misal ver: Birine iki üzüm bağı vermiş, etraflarını hurmalıklarla çevirmiş ve aralarında da bir ekinlik kılmıştık.

Her iki bağ da meyvelerini eksiksiz vermiş, hiçbir şeyi eksik bırakmamıştı; aralarından da şarıl şarıl bir ırmak akıtmıştık.

Onun bolca serveti vardı. Bu yüzden arkadaşıyla konuşurken: 'Ben malca senden daha zenginim, maiyet ve insan sayısı bakımından da senden daha güçlüyüm!' dedi.

Kendi nefsine zulmederek bağına girdi ve şöyle dedi: 'Bunun hiçbir zaman yok olacağını sanmıyorum!'

'Kıyametin kopacağını da sanmıyorum. Şayet Rabbime döndürülecek olursam bile, elbette bundan daha hayırlı bir akıbet bulurum!'

Kendisiyle konuşmakta olan arkadaşı ona dedi ki: 'Seni topraktan, sonra bir damla sudan yaratan, sonra da seni düzgün bir insan suretine sokan Yaratıcını inkâr mı ediyorsun?'

'Fakat bana gelince; O Allah benim Rabbimdir ve ben Rabbime hiçbir şeyi ortak koşmam!'

'Bağına girdiğin zaman: Mâşâallâh, Allah'ın dilediği olur; Allah'tan başka hiçbir güç ve kuvvet yoktur, deseydin ya! Eğer mal ve evlatça beni kendinden daha az görüyorsan,'

'Belki Rabbim bana senin bağından daha hayırlısını verir; senin bağının üzerine ise gökten yıldırımlar ve afetler gönderir de orası kaygan, çıplak bir toprak kesiliverir.'

'Yahut suyu yerin dibine çekilir de artık onu bir daha asla bulamazsın!'

Derken bütün serveti ve ürünleri ansızın kuşatılıp yok edildi; çöken çardakları karşısında oraya harcadığı emeklere yanarak avuçlarını ovuşturup kaldı ve: 'Keşke Rabbime hiçbir şeyi ortak koşmasaydım!' diyordu.

Allah'tan başka kendisine yardım edecek bir topluluğu da yoktu; kendi kendini kurtaracak güçte de değildi.

İşte orada dostluk ve yardım ancak hak olan Allah'a aittir. O, mükâfatça da daha hayırlıdır, akıbetçe de daha hayırlıdır.

Onlara dünya hayatının misalini ver: O, gökten indirdiğimiz bir suya benzer; onunla yeryüzünün bitkileri birbirine karışıp gürleşir, sonra da kuruyup rüzgârların savurduğu çerçöpe döner. Allah her şeye hakkıyla güç yetirendir.

Mal ve evlatlar, dünya hayatının süsüdür. Kalıcı olan salih ameller ise Rabbinin katında hem mükâfatça daha hayırlıdır hem de ümit bağlamak bakımından daha üstündür.

Dağları yürüteceğimiz ve yeryüzünü dümdüz çırılçıplak göreceğin gün, onları bir araya toplamışızdır da içlerinden hiçbir kimseyi bırakmamışızdır.

Hepsi saflar halinde Rabbinin huzuruna çıkarılırlar ve onlara: 'Andolsun sizi ilk defa yarattığımız gibi yine Bize geldiniz; oysa size vadettiğimiz bir buluşma zamanı kılmadığımızı sanmıştınız!' denir.

Amel defteri ortaya konur; suçluların onda yazılı olanlardan ötürü dehşetle korktuklarını görürsün. 'Vay halimize! Bu nasıl bir kitaptır ki küçük büyük hiçbir şey bırakmadan hepsini sayıp dökmüş!' derler. Yaptıkları her şeyi önlerinde hazır bulurlar; Rabbin hiç kimseye haksızlık etmez.

Hani meleklere: 'Âdem'e secde edin!' demiştik de İblis hariç hepsi secde ettiler. O cinlerdendi; böylece Rabbinin emrinden çıkıp yoldan çıktı. Şimdi siz, Beni bırakıp da onu ve onun soyunu kendinize dostlar mı ediniyorsunuz? Oysa onlar sizin apaçık düşmanınızdır! Zalimler için bu ne kötü bir değiş tokuştur!

Ben onları ne göklerin ve yerin yaratılışına ne de bizzat kendi nefislerinin yaratılışına şahit tuttum; saptıranları da hiçbir zaman yardımcı edinecek değilim.

'Ortaklarım olduğunu sandığınız şeyleri çağırın!' buyuracağı gün, onları çağırırlar; fakat kendilerine cevap veremezler. Biz onların arasına helak edici bir uçurum koymuşuzdur.

Günahkârlar ateşi görürler de oraya düşeceklerini anlarlar; fakat oradan kaçıp sığınacak hiçbir yer bulamazlar.

Andolsun biz bu Kur'an'da insanlar için her türlü misali türlü türlü şekillerde açıkladık; fakat insan her şeyden çok tartışmaya düşkündür.

Kendilerine hidayet geldiği zaman insanları iman etmekten ve Rablerinden bağışlanma dilemekten alıkoyan şey, ancak öncekilere uygulanan helak yasasının kendilerine de gelmesini yahut azabın göz göre göre karşılarına dikilmesini beklemeleridir.

Biz elçileri ancak müjdeleyiciler ve uyarıcılar olarak göndeririz. İnkâr edenler ise bâtıl yoluyla mücadele ederek onunla hakkı ortadan kaldırmaya çalışırlar; ayetlerimizi ve uyarıldıkları azabı alaya alırlar.

Rabbinin ayetleriyle öğüt verildiği halde onlardan yüz çeviren ve kendi ellerinin işlediği günahları unutan kimseden daha zalim kim olabilir? Şüphesiz biz onu anlamasınlar diye kalplerinin üzerine örtüler, kulaklarına da bir ağırlık koyduk. Sen onları doğru yola çağırsan bile, bu durumda ebediyen doğru yola gelemezler.

Senin Rabbin çok bağışlayandır, merhamet sahibidir. Eğer kazandıkları günahlar yüzünden onları hemen cezalandıracak olsaydı, elbette azabı başlarına çabucak getirirdi. Fakat onlar için belirlenmiş bir buluşma zamanı vardır ki O'ndan başka asla sığınacak bir merci bulamazlar.

İşte şu memleketler; zulmettikleri zaman onları helak ettik ve helakleri için de belirlenmiş bir vakit tayin ettik.

Hani Mûsâ genç yardımcısına: 'İki denizin birleştiği yere varıncaya kadar durup dinlenmeyeceğim; gerekirse senelerce yol alacağım!' demişti.

İkisi o iki denizin birleştiği yere vardıklarında balıklarını unuttular; balık da denizde bir yarığa dalar gibi yolunu tutup kayboldu.

Oradan geçip gittiklerinde Mûsâ yardımcısına: 'Kuşluk yemeğimizi getir; doğrusu bu yolculuğumuzda gerçekten çok yorulduk' dedi.

Yardımcısı: 'Gördün mü! O kayalıkta dinlendiğimiz sırada ben balığı unutmuştum; onu hatırlamamı bana unutturan da şeytandan başkası değildi. Balık şaşılacak bir şekilde denizde yolunu tutup gitti!' dedi.

Mûsâ: 'İşte aradığımız yer tam da orasıydı!' dedi. Bunun üzerine kendi izlerini takip ederek gerisin geriye döndüler.

Derken kullarımızdan bir kul buldular ki biz ona katımızdan bir rahmet vermiş ve tarafımızdan özel bir ilim öğretmiştik.

Mûsâ ona: 'Sana öğretilen doğru bilgi ve hikmetten bana da öğretmen şartıyla sana uyabilir miyim?' dedi.

O dedi ki: 'Doğrusu sen benimle beraberliğe asla sabredemezsin!'

'İçyüzünü kavramadığın ve hakikatini bilmediğin bir şeye nasıl sabredeceksin ki?'

Mûsâ: 'İnşâallâh beni sabredenlerden bulacaksın ve hiçbir işte senin emrine karşı gelmeyeceğim' dedi.

O dedi ki: 'Eğer bana uyacaksan, ben sana kendim açıklayıncaya kadar bana hiçbir şey hakkında soru sormayacaksın!'

Bunun üzerine ikisi yola koyuldular. Nihayet bir gemiye bindiklerinde o kul gemiyi deldi. Mûsâ: 'İçindekileri boğmak için mi deldin? Doğrusu çok tehlikeli ve fena bir iş yaptın!' dedi.

O: 'Ben sana benimle beraberliğe asla sabredemezsin dememiş miydim?' dedi.

Mûsâ: 'Unuttuğum şeyden dolayı beni kınama ve bu işimde bana güçlük çıkarma!' dedi.

Yine yola koyuldular. Nihayet bir erkek çocuğa rastladıklarında o kul çocuğu öldürdü. Mûsâ: 'Bir cana kıymamış masum bir canı mı öldürdün? Gerçekten çok çirkin ve vahim bir iş yaptın!' dedi.

O: 'Ben sana benimle beraberliğe asla sabredemezsin demedim mi?' dedi.

Mûsâ: 'Eğer bundan sonra sana bir şey sorarsam artık benimle arkadaşlık etme; doğrusu tarafımdan ileri sürülebilecek son mazerete ulaştın' dedi.

Yine yola koyuldular. Nihayet bir kasaba halkına varıp onlardan yiyecek istediler; fakat kasaba halkı onları misafir etmekten kaçındı. Orada yıkılmak üzere olan bir duvar buldular; o kul hemen onu doğrultup onardı. Mûsâ: 'İsteseydin elbette buna karşılık bir ücret alırdın' dedi.

O kul dedi ki: 'İşte bu, benimle senin aramızın ayrılmasıdır. Şimdi sana sabredemediğin şeylerin içyüzü ve tevilini haber vereceğim:'

'Gemiye gelince; o, denizde çalışan birtakım yoksul kimselerindi. Onu kusurlu kılmak istedim; çünkü ötelerinde her sağlam gemiye zorla el koyan zalim bir hükümdar vardı.'

'Çocuğa gelince; onun anne ve babası mümin kimselerdi. Çocuğun onları azgınlık ve inkâra sürüklemesinden endişe ettik.'

'Böylece Rablerinin onlara onun yerine temizlikçe daha hayırlı ve merhametçe daha yakın bir evlat vermesini diledik.'

'Duvara gelince; o, kasabada bulunan iki yetim erkek çocuğa aitti ve altında onlara ait bir define vardı; babaları da salih bir kimseydi. Rabbin diledi ki onlar rüşd çağlarına ersinler ve Rablerinden bir rahmet olarak definelerini çıkarsınlar. Ben bunların hiçbirini kendi kararımla yapmadım. İşte senin sabredemediğin şeylerin tevili budur!'

Sana Zülkarneyn'den de soruyorlar. De ki: 'Size onun hakkında ibret verici bir hatıra anlatacağım.'

Gerçekten biz ona yeryüzünde iktidar ve güç verdik ve her hedefe ulaşması için ona bir sebep ve vasıta bahşettik.

O da bir sebebin peşine düştü.

Nihayet güneşin battığı yere vardığında, onu koyu balçıklı sıcak bir su gözesinde batar gibi buldu ve orada bir toplulukla karşılaştı. Dedik ki: 'Ey Zülkarneyn! İster onları cezalandırırsın, ister haklarında güzel bir muamele yolu tutarsın.'

Zülkarneyn dedi ki: 'Kim zalim olursa onu cezalandıracağız; sonra o Rabbine döndürülür de Rabbi onu görülmedik şiddetli bir azapla cezalandırır.'

'Kim de iman edip sâlih amel işlerse, onun için en güzel bir mükâfat vardır ve ona emrimizden kolay olanı buyuracağız.'

Sonra yine bir sebebin peşine düştü.

Nihayet güneşin doğduğu yere vardığında, güneşi öyle bir topluluk üzerine doğar buldu ki onlar için güneşin önünde hiçbir koruyucu örtü kılmamıştık.

İşte böylece onun sahip olduğu her türlü imkânı bilgimizle bütünüyle kuşatmıştık.

Sonra yine bir sebebin peşine düştü.

Nihayet iki sed arasına vardığında, o sedlerin önünde neredeyse hiçbir sözü anlayamayan bir kavim buldu.

Dediler ki: 'Ey Zülkarneyn! Şüphesiz Ye'cûc ve Me'cûc bu ülkede bozgunculuk yapmaktadırlar. Bizimle onlar arasına bir set yapman şartıyla sana bir vergi ve ücret ödesek kabul eder misin?'

Zülkarneyn dedi ki: 'Rabbimin beni içinde bulundurduğu imkân ve kudret daha hayırlıdır. Siz bana beden gücüyle yardım edin de sizinle onlar arasına sağlam bir set çekeyim!'

'Bana demir kütleleri getirin!' İki dağın arasını aynı seviyeye getirince: 'Körükleyin!' dedi. Demiri akkor ateş haline getirince de: 'Getirin bana, üzerine erimiş bakır dökeyim!' dedi.

Artık Ye'cûc ve Me'cûc o seddi ne aşabildiler ne de onda bir delik açabildiler.

Zülkarneyn dedi ki: 'Bu, Rabbimden bir rahmettir. Rabbimin vaadi geldiği zaman onu yerle bir eder; Rabbimin vaadi kesinlikle haktır.'

O gün biz onları birbirleri içinde dalgalanır halde bırakırız; Sûr'a da üfürülmüştür ve artık onların hepsini bir araya toplamışızdır.

O gün cehennemi inkârcılara apaçık bir sergileyişle sergileriz.

Onlar ki Beni anmaya karşı gözleri örtülüydü ve Kur'an'ı dinlemeye de tahammül edemiyorlardı.

İnkâr edenler, Beni bırakıp da kullarımı kendilerine dostlar edinebileceklerini mi sandılar? Şüphesiz biz cehennemi inkârcılar için bir konaklama yeri olarak hazırladık.

De ki: 'Amelleri bakımından en çok ziyana uğrayan kimseleri size haber verelim mi?'

'Onlar, dünya hayatındaki bütün çabaları boşa gittiği halde, kendilerini gerçekten güzel işler yapıyor sanan kimselerdir!'

İşte onlar, Rablerinin ayetlerini ve O'na kavuşmayı inkâr edenlerdir; bu yüzden amelleri boşa gitmiştir ve kıyamet gününde onlar için hiçbir terazi ve değer takdir etmeyiz.

İnkâr etmeleri, ayetlerimi ve elçilerimi alaya almaları sebebiyle onların cezası işte böyle cehennemdir.

İman edip salih ameller işleyenlere gelince; onlar için konaklama yeri olarak Firdevs cennetleri vardır.

Orada ebedi olarak kalırlar ve oradan başka bir yere ayrılmak da istemezler.

De ki: 'Rabbimin kelimelerini yazmak için denizler mürekkep olsa, bir o kadarını daha yardımcı getirsek bile, Rabbimin kelimeleri tükenmeden önce elbette denizler tükenirdi!'

De ki: 'Ben de sizin gibi ancak bir beşerim; bana ilahınızın tek bir ilah olduğu vahyolunuyor. Artık kim Rabbine kavuşmayı umuyorsa salih amel işlesin ve Rabbine ibadette hiçbir şeyi O'na ortak koşmasın!'